De zoutparadox: Te veel is niet goed maar te weinig ook niet
Leestijd: 4-5 min
Zout. We krijgen jarenlang te horen dat het slecht voor ons is. Slecht voor je bloeddruk, je hart, je nieren. Minder zout eten, luidt het advies en dat herhalen we dan vervolgens braaf naar elkaar toe. Maar klopt dat eigenlijk wel?
Spoiler: nee. Of nou ja, deels. Want er is zout… en er is zout.
Het is niet de bedoeling om zout in de wonde te strooien maar wel om eens uit te leggen waarom je niet bang hoeft te zijn voor zout zelf maar wel alert mag zijn op hoeveel, waar het vandaan komt en wat je lichaam écht nodig heeft.
Zout is geen gif. Het is essentieel.
Zout is een ander woord voor mineralen en zonder zout (=mineralen) ga je dood. Zo simpel is het. Je lichaam heeft natrium en chloride nodig voor allerlei functies: je vochthuishouding, je zenuwstelsel, je bloeddruk, je spierwerking. En ja ook je hart is een spier. Wie met hartfalen of hartaanval in een ambulance terecht komt krijgt als eerste een infuus met zoutoplossing toegediend.
Het gaat er dus niet om of je zout nodig hebt, maar om welke kwaliteit zout je tot je neemt en in welke context. Die twee maken het verschil.
Het probleem is niet dat we zout eten. Het probleem is waar het in zit.
Gemiddeld krijgen we in Nederland zo’n 8 à 9 gram zout per dag binnen. Dat is meer dan het officiële advies (6 gram), maar… het meeste daarvan gooi je echt niet zelf op je eten.
Het zit in bewerkt voedsel: kant-en-klare sauzen, soep uit een pakje, vleeswaren, brood, chips, pizza’s. Werkelijk overal zit in het in, naast suiker maar hierover heb ik het nog wel een andere keer. Zout is een goedkoop conserveringsmiddel en een basis smaakmaker.
Hier huist dan ook meteen het welbekende addertje onder het gras. Want dat soort producten bevatten vaak ook te weinig kalium, magnesium en andere mineralen die nodig zijn om zout goed te kunnen verwerken. Tel daar stress, weinig slaap en te weinig water drinken bij op en dan heeft je lichaam het zwaar met al dat zout uit de pakjes en de zakjes.
Het is dus niet het snufje zout op je eitje of de aardappelen dat de boel verpest. Het is het totaalpakket.
Hoeveel zout is te veel en te weinig?
Geen enkel mens is gelijk en afhankelijk van je leefwijze, eetpatroon en constitutie (dat wat je hebt meegekregen van je ouders) kan iedereen anders reageren. Het is dus lastig om een standaard te geven bij ontgifting.
Je kunt je voorstellen dat als er gifstoffen het lichaam verlaten dit niet zonder slag of stoot gaat. Je zal ongetwijfeld enig ongemak in de vorm van slapte, moeheid, maag/darm-reacties en mogelijk een lichte hoofdpijn ervaren. Deze symptomen worden sterker als ook bepaalde voeding niet meer gegeten wordt.
Het is daarom goed om de dag voor de detox al te stoppen met koffie, zwarte thee, alcohol, frisdrank, gebak, chips, witmeel-banket, frituur en zoetigheid (ook de kunstmatige zoetstoffen).
Als je stopt met dit soort voedsel en je doet de detox, dan kan het zijn dat je tijdelijk sterker gaat ruiken onder de oksels, en ook urine en ontlasting kunnen anders gaan ruiken. Als je de dag ervoor ook stopt met zuivel, rood vlees en pasta’s dan is de kans om deze symptomen te krijgen meer dan 75%.
Bovendien: het ene zout is het andere niet
Keukenzout (Jozo) is sterk geraffineerd. Alles wat waardevol voor je lichaam is (zoals de overige mineralen) is eruit gehaald. Wat overblijft is natriumchloride, met een beetje jodium of antiklontermiddel erbij. Functioneel als conserveringsmiddel en smaakmaker, maar verder niet bepaald voedend.
Onbewerkt zout zoals Keltisch zeezout of Waddenzout bevat nog tientallen sporenmineralen. Denk aan magnesium, calcium, kalium, zink, koper, jodium. Mineralen die je lichaam hard nodig heeft en die je niet in een potje fabriekszout vindt.
Je merkt het zelfs aan de smaak: onbewerkt zout smaakt ronder, zachter, minder scherp.
Wat je moet weten over microplastics in zout
Een ander actueel aandachtspunt is de aanwezigheid van micro- en zelfs nanoplastic in zout. Uit onderzoek uit 2019 blijkt dat 94% van het wereldwijd geteste tafelzout microplastics bevatte. Geraffineerd zout scoorde hierin het slechtst. Zout uit de zee bevatte doorgaans minder plastics dan zout uit mijnen, zoals Himalayazout.
Hoewel we een perfecte wereld zonder vervuiling niet hebben, kunnen we wel bewuste keuzes maken. Kies voor ongeraffineerd, grof zeezout dat zo min mogelijk bewerkt is.
Maar hoe zit het dan met je bloeddruk?
Goede vraag. Natriumrijk zout verhoogt de bloeddruk terwijl kaliumrijk zout (verkrijgbaar als ‘dieetzout’) de bloeddruk verlaagt. Zout heeft een invloed op je bloeddruk maar niet altijd zoals je denkt. Er zijn namelijk grote individuele verschillen. Sommige mensen zijn gevoelig voor zout, anderen helemaal niet.
Sterker nog: als je lichaam een tekort heeft aan mineralen, water of rust, dan raakt je hele systeem uit balans. Vooral als je slechts geraffineerd zout tot je neemt, dan kan zout de bloeddruk verhogen. Maar draai je het om, geef je lichaam wat het nodig heeft, dan herstelt die balans vaak vanzelf.
Simpel gezegd: zout is zelden de kern van het probleem. Het is eerder een vergrootglas op een ongezonde leefstijl.
Maar hoe zit het dan met je bloeddruk?
Dat ligt eraan. Hoe eet jij?
- Kook je veel vers?
- Laat je pakjes en zakjes staan?
- Drink je voldoende water?
- Beweeg je, zweet je, heb je stress?
Als je puur eet en een actief leven hebt, dan kun je gerust wat extra zout gebruiken. Zeker als je voor Keltisch zeezout of Waddenzout gaat. Dat helpt je lichaam om vocht vast te houden (handig op warme dagen of bij veel sporten), ondersteunt je zenuwstelsel en kan zelfs spierkrampen helpen verminderen.
En ja, ook je hoofd vaart er wel bij. Veel mensen voelen zich helderder, gefocused en stabiel als ze hun mineralen op orde hebben. Voldoende mineralen uit onder andere zout helpt daarbij.
Samengevat:
- Zout is niet de vijand. Bewerkt voedsel, stress en mineraaltekorten zijn dat wél.
- Keukenzout = arm aan voeding. Natuurlijk zout = rijk aan mineralen.
- Drink voldoende water en zorg dat je ook andere mineralen binnenkrijgt.
- Eet je puur? Dan mag je best een snufje extra zout gebruiken graag zelfs.
Twijfel je hoeveel zout jouw lichaam nodig heeft?
Iedereen is anders. Heb je klachten als vermoeidheid, duizeligheid, lage bloeddruk, veel dorst of juist vocht vasthouden? Dan loont het om eens goed te kijken naar je mineralenbalans.
Stel gerust je vragen, we denken graag met je mee. Je lichaam is geen machine. Het is een slim, levend systeem dat communiceert met jou door middel van dorst, honger, ongemak of pijntjes.
Literatuur:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9813175/ zeezout schoner dan landzout
https://www.youtube.com/watch?v=82RXDpCOBC8 geraffineerd zout bevat meer plastics
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)31724-0/abstract
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5328355/
